Mersin’de Şema Terapi: Nedir, Kimler İçin Uygundur, Süreç Nasıl İşler?

Şema terapi, çocukluk ve ergenlikte oluşan, yetişkinlikte de tekrar eden duygu, düşünce ve ilişki kalıplarıyla çalışan bütüncül bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bilişsel Davranışçı Terapi’yi temel alır; bağlanma kuramından, gestalt ve psikodinamik yaklaşımlardan teknikler ekler. Mersin Mezitli’deki ofisimde ve online olarak yetişkinler, ergenler ve çiftlerle çalışırken bu yaklaşımdan yararlanıyorum.

Bu sayfada şema terapinin ne olduğunu, kimler için uygun olabileceğini, seansların nasıl ilerlediğini ve araştırmaların ne söylediğini bulabilirsiniz.

Şema terapi nedir?

Şema terapi, psikolog Jeffrey Young tarafından, standart bilişsel terapinin yeterince yardımcı olamadığı uzun süreli ve köklü sorunlar için geliştirildi. Temel fikri şudur: çocuklukta güvenli bağlanma, özerklik, duyguları ifade edebilme, gerçekçi sınırlar ve kendiliğindenlik gibi temel duygusal ihtiyaçlar yeterince karşılanmadığında, kişide “erken dönem uyumsuz şemalar” oluşabilir.

Şema, kişinin kendisi, başkaları ve dünya hakkında taşıdığı, çoğu zaman farkında olmadığı derin bir inanç ve duygu kalıbıdır. O dönemde bir uyum çabası olarak gelişir; yetişkinlikte ise ilişkilerde, işte ve kişinin kendine bakışında sıkıntı yaratmaya devam eder. Young’ın modelinde beş alan altında toplanan 18 şema tanımlanır. Sık karşılaşılan birkaç örnek:

  • Terk edilme: Yakın ilişkilerde sürekli bırakılacağı korkusu ve bu korkuyla ilişkiye sıkıca tutunma ya da baştan mesafe koyma.
  • Kusurluluk / utanç: “Gerçekte nasıl biri olduğumu görürlerse beni sevmezler” duygusu.
  • Duygusal yoksunluk: Duygusal ihtiyaçlarının kimse tarafından anlaşılmayacağı ve karşılanmayacağı inancı.
  • Yüksek standartlar: Ne yaparsa yapsın yetersiz hissetme, dinlenmeyi ve hata yapmayı kendine yakıştıramama.
  • Boyun eğme: Çatışmadan ya da reddedilmekten kaçınmak için kendi ihtiyaçlarını sürekli geri plana atma.

Şema modları: o anki duygu durumu

Şemalar günlük hayatta “modlar” aracılığıyla görünür hale gelir. Mod, o an etkin olan duygu durumu ve başa çıkma biçimidir. Örneğin “savunmasız çocuk” modunda kişi kendini yalnız ve korunmasız hisseder; “cezalandırıcı ebeveyn” modunda kendine çok sert eleştiriler yöneltir; “kopuk korungan” modunda ise acı veren duyguları hissetmemek için uzaklaşır ya da uyuşur. Terapinin amacı, bu modları tanımak ve kişinin ihtiyaçlarını gözeten, dengeli “sağlıklı yetişkin” yanını güçlendirmektir.

Şema terapi kimler için uygun olabilir?

Şema terapi özellikle sorunların uzun süredir devam ettiği ya da tekrarladığı durumlarda düşünülür:

  • Benzer ilişki örüntülerini tekrar tekrar yaşayanlar: hep benzer partnerler, hep aynı noktada kopan ilişkiler, aynı kavgalar.
  • Uzun süredir devam eden ya da tekrarlayan depresyon ve kaygı yaşayanlar.
  • Yoğun utanç, değersizlik ve kendini eleştirme ile mücadele edenler.
  • Duygularını tanımakta, ifade etmekte ya da düzenlemekte zorlananlar.
  • Kişilik örüntüleriyle ilişkili, hayatın birçok alanına yayılan zorlanmalar yaşayanlar.
  • Daha önce kısa süreli terapiden fayda görüp sorunları bir süre sonra geri dönenler.

Kimin için uygun olduğu ilk görüşmelerde birlikte değerlendirilir. Bazı durumlarda önce daha kısa ve yapılandırılmış bir Bilişsel Davranışçı Terapi süreciyle başlamak daha doğru olabilir.

Şema terapi ile Bilişsel Davranışçı Terapi arasındaki fark

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) genellikle şu anki belirtilere, düşüncelere ve davranışlara odaklanır ve daha kısa sürelidir. Şema terapi ise bu belirtilerin altındaki köklü kalıplara ve bunların geçmişteki kaynaklarına da iner; terapötik ilişkiye ve duygusal deneyime daha fazla yer verir.

İkisi birbirinin alternatifi değildir. BDT’nin pek çok tekniği şema terapinin içinde de kullanılır. Hangi yaklaşımın ağırlık kazanacağı, kişinin ihtiyacına göre belirlenir. Genel terapi süreci hakkında bireysel terapi sayfasına de göz atabilirsiniz.

Seanslarda neler yapılır?

Süreç her kişiye göre şekillenir; genel çerçeve şöyledir:

1. Değerlendirme ve şema haritası

İlk seanslarda bugünkü zorlanmalar ve yaşam öyküsü konuşulur; gerektiğinde şema ölçeklerinden yararlanılır. Hangi şemaların, hangi durumlarda tetiklendiği ve kişinin bunlarla nasıl başa çıktığı birlikte bir haritaya dönüştürülür.

2. Farkındalık

Günlük hayatta bir şemanın ya da modun ne zaman devreye girdiğini fark etmek üzerine çalışılır: Ne oldu, ne hissettim, ne yaptım ve bu tepki bana nereden tanıdık geliyor?

3. Deneyimsel teknikler

Şema terapiyi diğer yaklaşımlardan ayıran yanı duygusal deneyime ağırlık vermesidir. İmgeleme ile yeniden senaryolaştırma (zorlayıcı bir anıyı güvenli ortamda yeniden ele alıp karşılanmamış ihtiyacı o sahneye taşıma) ve sandalye çalışmaları bu tekniklerin başında gelir.

4. Davranış örüntülerini değiştirme

Seanslarda kazanılan yeni bakış açısı ilişkilere ve günlük kararlara taşınır. Eski kalıbı tetikleyen durumlarda farklı davranmayı denemek için küçük, uygulanabilir adımlar belirlenir.

Bu süreç boyunca terapötik ilişki de önemli bir araçtır. Şema terapide “sınırlı yeniden ebeveynlik” denen bu tutumda terapist, mesleki sınırlar içinde kalarak kişinin geçmişte karşılanmamış duygusal ihtiyaçlarına yanıt verir.

Şema terapi ne kadar sürer?

Şema terapi kısa süreli bir yaklaşım değildir. Süre, sorunun ne kadar köklü olduğuna ve kişinin hedeflerine göre birkaç aydan bir yılın üzerine kadar değişebilir. Seans sıklığı ve süre ilk değerlendirmelerden sonra birlikte konuşulur ve süreç boyunca düzenli olarak gözden geçirilir.

Araştırmalar ne söylüyor?

Şema terapinin etkinliği en çok kişilik bozuklukları üzerinde incelenmiştir. Hollanda’da sınırda kişilik bozukluğu olan hastalarla yapılan çok merkezli randomize bir çalışmada, şema terapi alan grupta iyileşme oranı karşılaştırılan psikoterapiye göre daha yüksek, tedaviyi bırakma oranı ise daha düşük bulunmuştur (Giesen-Bloo ve ark., 2006). Farklı kişilik bozukluklarını kapsayan çok merkezli başka bir randomize çalışmada da şema terapi grubunda iyileşme oranı karşılaştırma gruplarından yüksek çıkmıştır (Bamelis ve ark., 2014).

Kronik depresyon gibi başka alanlarda da araştırmalar sürmektedir. Her psikoterapide olduğu gibi şema terapide de sonuçlar kişiden kişiye değişir; terapiden ne kadar fayda görüleceği önceden garanti edilemez.

Mezitli’de yüz yüze ve online şema terapi

Görüşmeler Mezitli’deki ofisimde yüz yüze ya da görüntülü görüşmeyle online yapılabilir. Mersin dışında yaşayanlar ve yoğun çalışanlar için online görüşme de aynı çerçevede yürütülür.

  • Yetişkinler: Şema terapi en çok yetişkinlerle kullanılır ve araştırmaların büyük kısmı bu yaş grubundadır.
  • Ergenler: Ergenlik dönemindeki gençlerle yaşa uygun uyarlamalar yapılır, gerektiğinde ebeveyn görüşmeleri sürece eklenir. Ayrıntılar için ergen terapisi sayfası.
  • Çiftler: Partnerlerin şemalarının birbirini nasıl tetiklediği ve aynı kavganın neden tekrar ettiği üzerine çalışılır. Ayrıntılar için çift terapisi sayfası.

Ne zaman farklı bir destek gerekir?

Kendinize zarar verme düşünceniz ya da acil bir risk varsa 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. İlaç tedavisinin gerekebileceğini düşündüğüm durumlarda psikiyatri değerlendirmesi öneririm; terapi bu süreçle birlikte devam edebilir.

Sık sorulan sorular

Şema terapide geçmişimi baştan sona anlatmam gerekir mi?

Hayır. Geçmiş, bugünkü kalıpları anlamak için gerektiği ölçüde ele alınır. Hangi konuya ne zaman girileceği sizin hızınız gözetilerek birlikte belirlenir.

Şema terapi online yapılabilir mi?

Evet. İmgeleme dahil tekniklerin çoğu görüntülü görüşmede de uygulanabilir. Bunun için seans boyunca sessiz ve kimsenin sizi duymayacağı bir ortam gerekir.

Bana BDT mi, şema terapi mi uygun?

Bu, yaşadığınız sorunun ne kadar süredir devam ettiğine, nasıl bir örüntü gösterdiğine ve hedeflerinize bağlıdır. İlk görüşmelerde birlikte değerlendirip karar veririz. Randevu ve bilgi için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.


Bu sayfa Klinik Psikolog Furkan Lenk tarafından hazırlanmıştır. Furkan Lenk psikoloji lisansını İstanbul Bilim Üniversitesi’nde, klinik psikoloji yüksek lisansını 2019’da İstanbul Gelişim Üniversitesi’nde tamamladı; 2016’dan beri psikolog olarak çalışmaktadır. Son güncelleme: 14 Kasım 2026.

Kaynaklar

  • Young, J. E., Klosko, J. S. ve Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner’s Guide. New York: Guilford Press.
  • Giesen-Bloo, J. ve ark. (2006). Outpatient psychotherapy for borderline personality disorder. Archives of General Psychiatry, 63(6), 649–658. doi.org/10.1001/archpsyc.63.6.649
  • Bamelis, L. L. M. ve ark. (2014). Results of a multicenter randomized controlled trial of the clinical effectiveness of schema therapy for personality disorders. American Journal of Psychiatry, 171(3), 305–322. doi.org/10.1176/appi.ajp.2013.12040518